Model funkcjonowania powiatowych zespołów ekonomii społecznej został opracowany w ramach projektu “Pracownia Społeczna - warmińsko-mazurski think tank obywatelski” realizowanego przez Stowarzyszenie ESWIP. Potrzeba podjęcia tego tematu wynikła przede wszystkim z potrzeb zgłaszanych przez animatorów czterech Ośrodków Wsparcia Ekonomii Społecznej z województwa warmińsko-mazurskiego, a także sygnałów płynących z samych zespołów i ich otoczenia oraz dyskusji podejmowanych na różnego rodzaju spotkaniach regionalnych i lokalnych.

Wynikały z nich kwestie m.in. niewielkiej aktywności części zespołów, zróżnicowanego zaangażowania ich członków, braku planu i pomysłu na funkcjonowanie, niedookreślenia roli zespołów w strukturach samorządu powiatu. Stały się one przesłanką do podjęcia działań badawczych, służących zbadaniu potrzeb zespołów, a także zastanowieniu się nad wprowadzeniem rozwiązań, które mogłyby wpłynąć na zwiększenie ich aktywności.

Trzy role zespołów

Model powiatowych zespołów ekonomii społecznej koncentruje się wokół trzech ról, które zespoły te powinny wypełniać. Są to: Inspiracja, Doradztwo i Sprawczość.
Inspiracja do działania, zaangażowania, inicjatywy. Wewnętrzna inspiracja, w której zespół stanowi przestrzeń wymiany doświadczeń i poznawania dobrych praktyk, będącą pozytywnym bodźcem dla swoich członków. Zewnętrzna inspiracja, gdzie jej źródłem staje się zespół, a odbiorcami lokalne samorządy, podmioty ekonomii społecznej, biznes i mieszkańcy.
Doradztwo - zespół jako ciało doradcze samorządu powiatu wspiera starostę w podejmowaniu decyzji związanych z ekonomią społeczną, konsultuje dokumenty strategiczne i programy ważne z punktu widzenia ekonomii społecznej.
Sprawczość - zespół jako ciało sprawcze, mające wpływ na lokalną politykę społeczną i na rozwój ekonomii społecznej. Ma narzędzia i możliwości, wspiera, konsultuje, a wyniki jego działań są widoczne. Zespół jest rozpoznawalny i jednoznacznie kojarzony z ekonomią społeczną oraz konkretnymi rozwiązaniami.

Zespół to ludzie

W tematyce zespołu ekonomii społecznej istotne jest też zaznaczenie, że zespół stanowią ludzie - z ich kompetencjami, chęciami, zaangażowaniem i pomysłem na swoją aktywność w zespole. To w dużej mierze od nich zależy aktywność zespołu i wypełnianie roli inspiracyjnej. Dwie pozostałe role mogą już być zależne także od innych uwarunkowań, w tym prawnych i lokalnych. Wśród nich warto wskazać na takie czynniki jak dostrzeżenie roli zespołu przez samorząd, chęć i dążenie samorządu do włączania zespołu w procesy konsultacyjne i doradcze, świadomość władz samorządu w obszarze ekonomii społecznej, prestiż zespołu w powiecie, poczucie tożsamości członków zespołu jako emisariuszy ekonomii społecznej, realne i namacalne efekty pracy zespołów w postaci konkretnych przedsięwzięć i rozwiązań oraz wiele innych.
Model funkcjonowania powiatowego zespołu do spraw ekonomii społecznej stanowi zbiór rekomendacji i wskazówek dotyczących wdrażania rozwiązań „idealnych” lub zbliżonych do nich. Obejmuje on trzy główne obszary funkcjonowania zespołu:

Bardzo istotne okazują się kwestie związane ze składem zespołu, m.in. to czy są w nim lokalni włodarze, a jeśli tak, to w jakim wymiarze mogą realnie zaangażować się w jego prace. Drugim ważnym czynnikiem jest obsługa administracyjna zespołu, czyli w praktyce przejęcie kwestii związanych z organizacją prac zespołu, komunikacją i prowadzeniem dokumentacji przez instytucję na szczeblu powiatu. Warto również zwrócić uwagę na częstotliwość spotkań - zbyt niska będzie prowadziła do niewystarczającej aktywności zespołu, a zbyt duża do przeciążenia zadaniami.

Potrzeba współpracy

W ramach aspektów merytorycznych modelu istotna jest szczególnie integracja tematów ekonomii społecznej i usług społecznych. Zespoły mają wpisaną w swoje DNA ekonomię społeczną - to z nią wiążą się cele ich funkcjonowania, podejmowane działania i też z jej założeń wynika ich skład osobowy. Aktualnie trudno mówić o samej ekonomii społecznej w oderwaniu od innych tematów. Szczególne oczekiwania dotyczą tematyki usług społecznych. Można odnieść wrażenie, że mówienie o samej ekonomii społecznej dla części członków zespołu jest dość abstrakcyjne. Szczególnie ma to znaczenie w przypadku przedstawicieli instytucji, którzy na co dzień raczej nie współpracują z podmiotami ekonomii społecznej, nie wiedzą o ich istnieniu w powiecie czy gminie, a także nie mają w lokalnych samorządach tego typu podmiotów tworzonych przez osoby prawne. W momencie, gdy ekonomię społeczną zaczynamy łączyć z usługami społecznymi, perspektywa się zmienia. Samorządy aktualnie poszukują możliwości rozwoju usług, planują tworzenie centrów usług społecznych oraz realizują projekty wdrażające usługi społeczne na rzecz swoich mieszkańców. Coraz częściej zaczynają też widzieć potrzebę nawiązania współpracy z podmiotami, które te usługi będą realizować - z jednej strony może to wynikać z zapisów konkursów dotacyjnych, a z drugiej - zlecanie usług społecznych na zewnątrz jest dobrym rozwiązaniem dla przeciążonych różnymi zadaniami instytucji.
W kontekście podejmowanej już wielokrotnie kwestii sprawczości zespołu bądź jej braku, istotne jest zaprezentowanie narzędzi, jakimi zespół może dysponować w celu realizacji swoich zadań. Z jednej strony są to narzędzia ogólnodostępne, a z drugiej narzędzia, które zespół mógłby stworzyć lub zainspirować inne podmioty do ich współtworzenia. Wśród nich będą rekomendacje i stanowiska, narzędzia związane z procesem konsultacji społecznych, zakładki na stronach internetowych powiatu czy bazy podmiotów świadczących usługi społeczne.

Niniejszy artykuł prezentuje model funkcjonowania zespołów ekonomii społecznej w bardzo dużym skrócie, zarysowując jedynie jego założenia. Zachęcam do zapoznania się z nim w całości na stronie Pracowni Społecznej Stowarzyszenia ESWIP.

Izabela Jurzyńska
animatorka specjalistyczna OWIES w Elblągu

Tekst ukazał się w Pozarządowcu nr 2(205)/2026 - bezpłatną wersję elektroniczną można pobrać TUTAJ.